Vật chất tối (Nhưng không phải của Ngài)


Sounds of laughter, shades of life
Are ringing through my open ears
Inciting and inviting me
Limitless, undying love


(Across The Universe, The Beatles)

Một quyển sách đã được nhắc đến nhiều nhưng nay mới có bản tiếng Việt.



Trước hết: Chiều không gian thứ năm sẽ trông như thế nào? Trong ảnh dưới là minh họa rất nôm, nhưng không thể khác hơn. Tức là chúng ta có một hình vuông, khi đó là 2 chiều, nhiều hình vuông trở thành một hình hộp không gian 3 chiều, hình hộp ấy trong chiều thời gian là 4. Và có nhiều tập hợp vũ trụ của 4 chiều ấy chồng lên nhau là 5.




Chuyện du hành qua chiều không gian thứ 5, tức là các vũ trụ song song tồn tại không phải là đề tài mới (Ta đã biết các tác phẩm điện ảnh Interstellar, Parallel). Nhưng cuốn Dark Matter của Blake Crouch cho thấy còn rất nhiều câu chuyện điên rồ và tăm tối có thể xảy ra trong đề tài này.

Jason D. – một nhà khoa học rất yêu vợ con, một ngày kia bị bắt cóc và ném sang một thế giới khác, vẫn là anh nhưng mọi sự đã hoàn toàn thay đổi: anh chưa từng lấy vợ và chưa từng sinh con. Cô vợ vẫn ở đó, vẫn độc thân, nhưng thành công trong sự nghiệp. Đến đây cuộc phiêu lưu bắt đầu. Nhưng không giống với cô bé trong Phù Thủy Xứ Oz – đi sang khám phá thế giới khác, Jason bị ném khỏi thế giới hạnh phúc của anh. Mọi chuyện còn phức tạp hơn: anh được cho biết rằng vũ trụ mới này thực ra mới là "bản gốc". Có thể nào do mất trí nhớ, anh ta đã quên?

Cô độc và bàng hoàng, nhà khoa học phải đi khám phá tất cả sự thật phía sau.. Nhưng vấn đề còn bị đẩy đi xa hơn: liệu rằng trong thế giới song song, vợ con ta có hạnh phúc hơn? Và nữa, phiên bản khác "trám" vào chỗ của anh ở vũ trụ cũ, lại là một kẻ hoàn hảo hơn anh, tròn bổn phận hơn anh. Và với chính Jason, đây có phải cơ hội làm lại đời hay sẽ chiến đấu để đi tìm cuộc sống cũ? Lúc này tôi không biết là tôi đang sợ cái gì – sợ hiện thực hay sợ khả năng những sự việc kia sẽ biến mất khỏi đầu tôi?

Sẽ thế nào nếu ta không phải là duy nhất, chỉ giống như một trong số loạt sản phẩm giống nhau về mẫu mã?

Trong khi ấy Jason vẫn bị truy đuổi bởi kẻ lạ mặt đeo mặt nạ Geisha, kẻ đó là ai? Có vai trò gì?

Tôi đã đọc một phần bản gốc Dark Matter và cả bản Việt. Cuốn sách được viết năm 2016, Blake Crouch mô tả là một thử thách khó nhất trong sự nghiệp. Đây là một hướng đi mới cho cả hai dòng tiểu thuyết Sci-fi và Trinh thám: liên kết cả hai lại (còn gọi là cross-genre) trong khi Trinh thám Mỹ đang cạn ý tưởng và sa vào những chuyện bạo hành phụ nữ, ấu dâm hay bắt nạt học đường. Trong cái vỏ Sci-fi, Dark Matter có sự li kì và giật gân của một cuốn thriller chính hiệu: nhân vật bị sa hố và phải thoát khỏi tình huống ngặt nghèo. Trong khi ấy, cuốn sách đánh thức một chủ đề cổ điển mà dòng tiểu thuyết khoa huyễn luôn cố gắng trả lời: tương lai con người sẽ ra sao nếu chúng ta biết rằng chúng ta trót khai phá được cái bí mật vừa cao siêu lại vừa tầm thường (rằng chúng ta chẳng là gì cả), và rồi tác động lên nó?
Câu văn ngắn gọn (giống như những đoạn dài được tỉa đi và nén lại), ít lý thuyết cao siêu, diễn biến rất nhanh nhưng kiểm soát tốt (khiến ta không bị văng khỏi câu chuyện nếu lỡ - chẳng hạn – có mùi khét trong bếp), những so sánh thông minh, cốt truyện li kì không thừa chi tiết, ta có thể hiểu rằng Blake Crouch đang viết một cuốn sách kinh điển mới của dòng sách giả tưởng. Một tiểu thuyết kinh điển là một tiểu thuyết có thể làm mẫu cho các sáng tạo sau này. Ta ngửi thấy điều đó ngay từ cái tựa đề giản dị, lấy luôn một khái niệm vũ trụ học: Vật chất tối (nhưng không phải của ngài hehe). Ta ngửi thấy điều ấy cũng trong văn chương của Blake.

Văn chương của Blake Crouch là một văn chương đúng, tức là văn chương biết đến chừng mực của nó. Nó chính xác, nó trúng và nó gọn gàng. Nhưng trên hết, nó văn chương (phần lớn vấn đề của các nhà văn Sci-fi hay nói chung Speculative- đặc biệt ở Việt Nam – yếu không phải ở tưởng tượng, mà chính là ở văn chương. Không hiểu rõ tâm lý nhân vật, không xây dựng được thứ rất quan trọng đó là cảm giác. Nói cách khác, không biết viết văn). Truyền thống tiểu thuyết giải trí Mỹ (genre-fiction) chuộng những diễn đạt gọn ghẽ dễ hiểu. Ở Jeffery Deaver mặc dù ta luôn nhìn thấy những câu đơn và đoạn cực ngắn, nhưng thường để tô đậm một ấn tượng – tựa như đánh chuông một lần. Còn Blake Crouch thì khác, tác giả này dùng chính sự ngắn gọn ấy đi trực tiếp vào cảm giác, tâm lý và sự kiện. Chúng thúc nhau đổ về phía trước. Đó là một lối viết thông minh và phù hợp.

(Thi thoảng ta có cảm giác Dark Matter ở rất gần một chuyện tình xuyên không gian, hoặc một tiểu thuyết hành động giật gân của thời kĩ trị, nhưng cuốn sách không sa chân vào hai cái hố đó. Nó có một kiểu đi riêng).

Dark Matter cũng đặt ra một giả thiết xem ra sẽ cuốn hút các độc giả Sci-fi chưa thuần thành: phải chăng não bộ của ta biết tất cả nhưng chính nó đã tự ức chế mình? Chúng ta cũng được chứng kiến một khoảnh khắc rất Marcel proust: trong tuyệt vọng, Jason đã giữ lấy quá khứ tươi đẹp của mình bằng cách viết. Không phải thân xác mà chính sự viết làm chúng ta được tồn tại đầy đủ. Tuy nhiên, thói quen viết một cuốn sách để được chuyển thể thành phim của các nhà văn Mỹ hiện đại vẫn quá rõ rệt. Phần giải quyết cao trào quá nhanh, không đủ tinh ranh và bất ngờ, khiến cho có thể Hãng Sony sẽ phải sửa lại nhiều khi làm kịch bản. Nếu muốn vừa lòng các độc giả ở cả hai thể loại, Blake Crouch có khi cần một thử thách khó hơn nữa.


Sau tất cả, tôi tin là cuốn này sẽ còn nổi rất lâu.

P/S: Sách có nhắc đến Corona.

Comments